DSpace 10: Kurumsal Arşivden Araştırma Bilgi Sistemine Doğru Yeni Bir Adım

Kurumsal akademik arşivlerin rolü değişiyor. Artık yalnızca tezlerin, makalelerin ve diğer akademik çıktıların saklandığı sistemler değil; araştırmacıları, araştırma verilerini, projeleri, kurumları ve akademik çıktılar arasındaki ilişkileri bir araya getiren kapsamlı bilgi platformlarına dönüşüyor.

DSpace 10, bu dönüşüm açısından DSpace'in önemli sürümlerinden biri. Yeni sürüm; performans, erişilebilirlik, güvenlik ve kullanıcı deneyimindeki geliştirmelerin yanında, DSpace ile DSpace-CRIS'in birleşmesi yönünde atılan ilk büyük adımı temsil ediyor.

Bu nedenle DSpace 10'u yalnızca DSpace 9'un daha yeni bir sürümü olarak değil, DSpace'in gelecekteki araştırma bilgi sistemi yapısına geçişinin başlangıcı olarak değerlendirmek gerekiyor.

1) DSpace ve DSpace-CRIS Birleşiyor

DSpace 10'un en önemli yeniliklerinden biri, daha önce DSpace-CRIS içerisinde bulunan çeşitli özelliklerin ana DSpace platformuna aktarılmaya başlanmasıdır.

Bu değişiklik DSpace'in geleneksel kurumsal arşiv modelinin ötesine geçmesine olanak sağlıyor.

Klasik bir kurumsal arşiv çoğunlukla:

• Makaleler
• Tezler
• Bildiriler
• Kitaplar ve kitap bölümleri
• Araştırma verileri
• Diğer akademik çıktılar

üzerine yoğunlaşırken, CRIS yaklaşımı bunlara ek olarak araştırmacılar, kurumlar, projeler ve akademik varlıklar arasındaki ilişkilerin yönetilebilmesini hedefliyor.

DSpace 10 ile DSpace-CRIS'ten gelen özelliklerin ana platforma aktarılmaya başlaması, DSpace'in gelecekte hem kurumsal akademik arşiv hem de araştırma bilgi yönetimi ihtiyaçlarına cevap verebilecek daha kapsamlı bir platforma dönüşmesinin önünü açıyor.

2) İçerikleri Gönderi Formu Üzerinden Düzenleme

DSpace yöneticilerinin günlük çalışmalarını kolaylaştıran önemli yeniliklerden biri, arşivlenmiş bir kaydın gönderi formu kullanılarak yeniden düzenlenebilmesi.

DSpace 10 ile bir kaydın ayrıntıları, yeni içerik girerken kullanılan gönderi formuna benzer bir yapı üzerinden düzenlenebiliyor.

Bu özellikle birlikte kurumun kendi gönderim formlarında oluşturduğu alanlar ve düzen, içerik güncellenirken de kullanılabiliyor.

Sonuç olarak içerik girişi ile içerik düzenleme süreçleri arasında daha tutarlı bir yönetim deneyimi oluşuyor.

3) Metadata Düzeyinde Erişim Kontrolü

Kurumsal arşivlerde erişim kontrolü geleneksel olarak çoğunlukla dosya veya kayıt düzeyinde düşünülür.

DSpace 10 bu yaklaşımı metadata alanlarına kadar genişletiyor.

Belirli metadata alanlarının açık veya kısıtlı olarak yönetilebilmesine yönelik destek sayesinde özellikle araştırmacı profilleri gibi yapılarda daha ayrıntılı erişim politikaları uygulanabiliyor.

Örneğin bir araştırmacı profilinde bazı bilgiler herkese açık tutulurken, kişisel nitelikteki belirli alanların erişimi sınırlandırılabilir.

Bu özellik DSpace'in yalnızca yayın kayıtlarının değil, daha kapsamlı araştırmacı profillerinin yönetilmesine doğru ilerlediğinin de önemli göstergelerinden biri.

4) Araştırma Verileri İçin Dataset Varlık Türü

Açık Bilim politikalarının yaygınlaşmasıyla birlikte üniversitelerin yalnızca yayınları değil, araştırma verilerini de yönetmesi ve erişime açması giderek daha önemli hale geliyor.

DSpace 10 bu ihtiyaca yönelik olarak yeni bir Dataset entity type sunuyor.

Böylece araştırma veri setleri DSpace'in varlık modeli içerisinde daha belirgin biçimde temsil edilebiliyor.

Bu gelişme özellikle kurumsal araştırma verisi arşivi oluşturmayı planlayan üniversiteler açısından DSpace'in kullanım alanını genişletiyor.

5) Büyük Koleksiyonlarda Daha Verimli Silme İşlemleri

Binlerce veya on binlerce kayıt barındıran kurumsal arşivlerde toplu yönetim işlemleri önemli miktarda sistem kaynağı tüketebilir.

DSpace 10 ile Community, Collection ve Item düzeyindeki büyük ölçekli silme işlemleri için asenkron toplu silme mekanizması getiriliyor.

Silme işleminin arka planda gerçekleştirilebilmesi, özellikle büyük veri kümelerinde yapılan yönetim işlemlerinin daha verimli yürütülmesine yardımcı oluyor.

Bu, küçük arşivlerde fazla fark edilmeyebilecek ancak büyük kurumsal DSpace kurulumlarında önemli olabilecek bir altyapı iyileştirmesidir.

6) Daha Hızlı ve Verimli REST API Kullanımı

Modern DSpace mimarisinde kullanıcı arayüzü ile backend arasındaki iletişimin merkezinde REST API bulunuyor.

Bu nedenle gereksiz REST isteklerinin azaltılması doğrudan sistem performansına ve kullanıcı deneyimine etki edebiliyor.

DSpace 10'da gereksiz REST API çağrılarının azaltılmasına yönelik çeşitli performans geliştirmeleri bulunuyor.

Özellikle çok sayıda dosyaya sahip kayıtlar, topluluk listeleri ve entity ilişkileri gibi alanlarda yapılan performans geliştirmeleri, büyük kurumsal arşivlerin daha verimli çalışmasına katkıda bulunuyor.

7) Daha Kullanıcı Dostu URL Yapıları

Kurumsal arşivlerin yalnızca içerik barındırması yeterli değil; içeriklerin kullanıcılar ve arama motorları tarafından kolaylıkla bulunabilmesi de gerekiyor.

DSpace 10, daha kullanıcı dostu URL yapılarına yönelik geliştirmeler içeriyor.

Anlaşılabilir bağlantılar hem kullanıcı deneyimi hem de arama motorları açısından kurumsal arşivlerin web üzerindeki görünürlüğünü destekleyen önemli unsurlardan biri.

Bu yaklaşım DSpace'in kurumsal arşivi yalnızca bir depolama sistemi olarak değil, kurumun akademik üretimini dünyaya açan bir web platformu olarak değerlendirdiğini gösteriyor.

8) Erişilebilirlik, Kullanılabilirlik ve SEO İyileştirmeleri

DSpace'in son sürümlerinde giderek daha fazla önem verilen alanlardan biri erişilebilirlik.

DSpace 10 ile bu çalışmalar devam ediyor ve kullanıcı arayüzünde erişilebilirlik, kullanılabilirlik ve SEO konusunda çeşitli iyileştirmeler sunuluyor.

Bu geliştirmeler;

• farklı kullanıcı gruplarının arşive daha rahat erişebilmesine,
• içeriklerin daha kolay keşfedilmesine,
• kullanıcı deneyiminin iyileştirilmesine,
• kurumsal akademik çıktıların web üzerindeki görünürlüğünün desteklenmesine

katkı sağlıyor.

9) ORCID Entegrasyonunda Geliştirmeler

Araştırmacıların doğru biçimde tanımlanması, günümüzde akademik bilgi sistemlerinin temel gereksinimlerinden biri.

DSpace 10 ile ORCID entegrasyonunda çok sayıda geliştirme gerçekleştirildi.

Bu geliştirmeler, DSpace'in araştırmacı kimlikleri ile akademik çıktılar arasındaki ilişkileri daha güçlü biçimde yönetebilmesine katkıda bulunuyor.

Özellikle DSpace-CRIS özelliklerinin ana platforma taşınmasıyla birlikte düşünüldüğünde ORCID entegrasyonu, gelecekte araştırmacı profillerinin ve akademik çıktıların birlikte yönetilmesi açısından daha da önemli hale geliyor.

10) Güncel Teknolojik Altyapı

DSpace 10 yalnızca kullanıcıların görebildiği özellikleri değiştirmiyor. Sistemin altında çalışan teknolojiler de önemli ölçüde güncelleniyor.

DSpace 10 backend için JDK 21 gerektirirken, kullanıcı arayüzü Angular 20 tabanına yükseltilmiş durumda. Frontend tarafında Node.js 20.19 veya üzeri gerekiyor.

Bu değişiklikler DSpace'in güncel yazılım teknolojilerini takip etmesini sağlarken, eski DSpace sürümlerinden yükseltme yapacak kurumların mevcut sunucu ve özelleştirmelerini dikkatli biçimde değerlendirmesini de gerektiriyor.

Özellikle yerel tema, özel Angular bileşenleri, REST API entegrasyonları veya kuruma özgü geliştirmeleri bulunan DSpace sistemlerinde sürüm yükseltmeden önce uyumluluk kontrollerinin yapılması önem taşıyor.

DSpace 7, 8 ve 9'dan DSpace 10'a: Ne Değişiyor?

DSpace 7 ile başlayan yeni mimari; Angular tabanlı kullanıcı arayüzü ve REST API merkezli backend yapısıyla DSpace'in teknik altyapısını önemli ölçüde değiştirmişti.

DSpace 8 ve DSpace 9 bu yapıyı performans, erişilebilirlik, arama, kullanıcı deneyimi ve yönetim özellikleri açısından geliştirmeye devam etti.

DSpace 10 ise bu gelişim çizgisine yeni bir boyut ekliyor: DSpace-CRIS özelliklerinin ana DSpace platformuna taşınması.

Bunu kısaca şöyle özetlemek mümkün:

DSpace 7 → Yeni mimariye geçiş

DSpace 8 → Yeni mimarinin olgunlaşması

DSpace 9 → Kullanıcı deneyimi, erişilebilirlik ve keşif özelliklerinin geliştirilmesi

DSpace 10 → DSpace + DSpace-CRIS bütünleşmesinin başlaması

Dolayısıyla DSpace 10, yalnızca teknik bir sürüm yükseltmesi olarak değerlendirilmemeli.

DSpace 10 ile Asıl Kazanım: Daha Kapsamlı Bir Akademik Bilgi Platformu

DSpace 10 ile ortaya çıkan yönelim oldukça açık:

Kurumsal arşivler artık yalnızca “hangi yayınlarımız var?” sorusuna cevap veren sistemler olmaktan çıkıyor.

Yeni yapı giderek;

Kim üretti?

Hangi kurum veya birimle ilişkili?

Hangi araştırma çıktıları birbiriyle bağlantılı?

Hangi araştırma verileri üretildi?

Araştırmacının diğer akademik çalışmaları neler?

gibi daha kapsamlı sorulara cevap verebilecek bir akademik bilgi altyapısına doğru ilerliyor.

Bu açıdan DSpace 10'un en önemli yeniliği tek bir özellik değil, DSpace'in gelecekte nasıl bir platform olacağının daha belirgin hale gelmesi.

DSpace 10; kurumsal akademik arşiv, araştırma verisi yönetimi, araştırmacı profilleri ve akademik varlıklar arasındaki ilişkileri aynı açık kaynaklı ekosistem içerisinde bir araya getirmeye yönelik önemli bir geçiş sürümü olarak öne çıkıyor.

 

DSpace 8.x ile Gelen Yeni Özellikler ve Geliştirmeler

Kurumsal arşiv yönetimi alanında dünya genelinde en yaygın kullanılan açık kaynak platformlardan biri olan DSpace, 8.x sürümüyle birlikte önemli yeniliklerle karşımıza çıkıyor. Bu sürüm, araştırma çıktılarını yönetmeyi, paylaşmayı ve zenginleştirmeyi kolaylaştıran çok sayıda yeni özellik ve entegrasyon sunuyor.

İşte DSpace 8.x ile birlikte gelen öne çıkan yenilikler:

OpenAIRE ile Gelişmiş Entegrasyon

OpenAIRE Veri Düzeltme

Bu özellik sayesinde DSpace, OpenAIRE İçerik Sağlayıcı Kontrol Paneli ile temel bir entegrasyon kurarak, OpenAIRE’den gelen JSON verilerini içe aktarabilir. Böylece depodaki öğelerin meta verileri otomatik olarak zenginleştirilebilir veya düzeltilebilir.

OpenAIRE Yayın Talebi

Araştırmacı profiline sahip kullanıcılar için DSpace, OpenAIRE Yayın REST API üzerinden olası yayınları otomatik olarak içe aktarabilir. Bu da araştırmacıların yayınlarını arşivlemesini çok daha kolay hale getirir.

COAR Bildirim Protokolü ile Etkileşimli Süreçler

DSpace 8.x, artık COAR Bildirim Protokolü desteğiyle birlikte geliyor. Bu sayede sistem, Linked Data Notifications (LDN) mesajlarını gönderebilir ve alabilir.

• Harici servislerle etkileşime geçerek öğe gönderimi sırasında inceleme/onay talepleri oluşturabilir.
• Kalite Güvence aracıyla entegrasyon sayesinde olay bildirimleri alabilir.

Geri Çekme veya Eski Hale Getirme Talebi

Kullanıcılar artık bir öğenin geri çekilmesini veya önceki hâline döndürülmesini talep edebiliyor.

• Talepler yöneticiler tarafından incelenip onaylanabilir veya reddedilebilir.
• Kullanıcılar dilerse taleplerini iptal edebilir.

Bu özellik, Kalite Güvence aracıyla entegre çalışır ve yönetimi kolaylaştırır.

Akıllı Yinelenen Öğeleri Algılama

Yeni sürüm, Solr tabanlı benzerlik arama yeteneğiyle, gönderim veya iş akışı sırasında olası yinelenen öğeleri otomatik olarak tespit eder.

Böylece kullanıcılar, veri tekrarlarını fark ederek arşiv bütünlüğünü koruyabilir.

Yönetici Arayüzünde İyileştirmeler

Yeniden Tasarlanan “Prosesler” Sayfası

Yönetici panelindeki “İşlemlere Genel Bakış” sayfası artık süreçleri “Çalışıyor”, “Zamanlandı”, “Tamamlandı” ve “Başarısız” olarak gruplayarak gösteriyor. Bu da süreç takibini çok daha kolay hale getiriyor.

Gelişmiş “Birincil Veri Akışı” Yönetimi

Kayıt girenler artık yükledikleri dosyalardan hangisinin “birincil” olduğunu belirleyebilir.

• Birincil dosya, öğe sayfasında öne çıkarılır.
• İndirme listelerinde en üstte yer alır ve küçük resmi görünür.

Arama ve Keşif Deneyiminde Geliştirmeler

• Koleksiyon sayfalarına "Arama" sekmesi eklendi. Kullanıcılar artık bu sayfalarda doğrudan arama yapabilir.
• Ana sayfa ve alt sayfalarda arama filtreleri isteğe bağlı olarak görüntülenebilir.
• Yeni “Gelişmiş Arama” filtresi ile “İçerir”, “Eşittir” gibi operatörlerle daha detaylı sorgular yapılabilir.

Harici Kaynaklarla Gelişmiş Entegrasyonlar

• İlişki sekmesi üzerinden artık CrossRef, ORCID, PubMed gibi harici kaynaklardan ilgili varlıkları arayabilir ve içe aktarabilirsiniz.
• DOI ile toplu arama, CrossRef ve DataCite gibi birden fazla kaynaktan aynı anda sonuç çekebilir.
• Meta veriler artık Yetki Kontrolü aramasıyla düzenlenebilir.

Yeni OAI Özellikleri

• Rioxx v3 OAI Profil Desteği ile DSpace, RIOXX Sürüm 3’e uygun meta verileri dışa aktarabilir.
• OAI artık ambargo bilgilerini ve erişim haklarını da açığa çıkarabilir.
• Creative Commons lisansları artık öğe sayfasında doğrudan görüntülenir.

ROR (Research Organization Registry) Entegrasyonu

DSpace artık ROR API ile entegre çalışabiliyor.

• Yeni “Organizasyon Birimi” varlıkları ROR üzerinden içe aktarılabilir.
• İçe aktarılan veriler ROR bağlantısı ve simgesi ile zenginleştirilir.
• Bu bilgiler OAI-PMH ve ORCID ile de paylaşılabilir.

Yayın Kayıt Sürecinde Daha Fazla Esneklik

Yayın kayıt formları topluluk türler ve nesneler düzeyinde yapılandırılabilir. Bu sayede farklı belge türleri veya kapsamlar için özelleştirilmiş gönderim süreçleri tanımlamak mümkün hale geldi.

Yönetici Raporları (Beta)

Yeni beta özelliği ile yöneticiler:

• Filtrelenmiş Koleksiyon ve Meta Veri Sorgulama raporları oluşturabilir.
• Sonuçları doğrudan arayüzde görüntüleyebilir.

Not: Büyük raporlar site performansını etkileyebileceğinden, bu özellik varsayılan olarak devre dışı gelir ve dikkatli kullanılmalıdır.

Sonuç

DSpace 8.x, açık erişim arşiv yönetiminde kullanıcı deneyimini ve sistem verimliliğini artıran önemli adımlar atıyor. Gelişmiş entegrasyonlar, daha güçlü arama seçenekleri, meta veri zenginleştirme araçları ve yönetim arayüzündeki iyileştirmeler sayesinde kurumlar artık araştırma çıktılarının yönetiminde çok daha esnek ve etkili çözümler sunabiliyor.

DSpace Sürümlerinin Kullanım Durumu ve Araştırma Performans Sistemi Özellikleri

DSpace 7, Kurumsal Akademik Arşiv Yazılımı olarak kullanılabildiği gibi önemli bir özelliğe daha kavuştu. DSpace 7'ye “Araştırmacı Profili”, “Organizasyon Birimleri”, “Projeler” gibi araştırma performans varlıkları eklenebilmektedir. Böylece DSpace 7 "Araştırma Performans Sistemi" olarak da kullanılabilmektedir. 

DSpace sponsoru Lyrasis kayıtlarına göre 2461 adet Kurumsal akademik arşivde DSpace yazılımı kullanılmaktadır. https://registry.lyrasis.org adresinden DSpace kullanan kurumlar, arşivlerin içerikleri ve kullandıkları DSpace sürümleri hakkında bilgi edinilebilmektedir. Kayıtlara göre DSpace sürümlerinin kullanım dağılımı aşağıdaki gibidir:

• DSpace 7.x sürümü: 99 adet (12 adedi Türkiye)
• DSpace 6.x sürümü: 611 adet (106 adedi Türkiye)
• DSpace 5.x sürümü: 555 adet (5 adedi Türkiye)
• DSpace 4.x sürümü: 293 adet (13 adedi Türkiye)
• DSpace 3.x sürümü: 195 adet
• DSpace 1.x sürümü: 708 adet

DSpace kullanıcı sayfasındaki kayıtlar kullanıcılar tarafından güncellendiğinden rakamlarda %15-20 civarı sapma ihtimali olsa da yine de veriler değerlidir.

DSpace 7.6.1 sürümü güncel stabil sürümdür. Eski sürümlerin geliştirilmesi topluluk tarafından durdurulsa da gerekli tedbirlerin kullanıcılar tarafından alınması durumunda güvenle kullanılabilir.

USOM kurumlardaki farklı uygulamalarla ilgili düzenli zafiyet bildirimleri iletmektedir. USOM'un DSpace için ilettiği zafiyet bildirimi içeriği ağırlıklı olarak http (80, 8080 vb. portları) üzerinden yayın yapan portlar yerine https (443 portu) üzerinden yayın yapan portunun kullanılması yönündedir. Nadiren de olsa sunucu yapılandırmasına göre farklı zafiyetler ve bu zafiyetler için alınması gereken tedbirleri de beraberinde iletmektedir.

Gerekli tedbirler alınarak eski sürümler de kullanılmaya devam edebilir. Günceli takip etmek elbette önemlidir. Güncel sürümler kısmen alışkanlıklar bakımından bizleri zorlasa da yenilikleri beraberinde getirir.

DSpace 7'nin Özellikleri

DSpace, açık kaynak kodlu Genel Kamu Lisansı (GNU) ile dağıtılan bir kurumsal akademik arşiv
sistemi yazılımıdır. Başta üniversiteler olmak üzere kurum bünyelerinde üretilen bilgi kaynaklarını uzun süreli saklar ve telif hakkına uygun olarak açık erişime sunar. DSpace, MIT ve HP işbirliği ile ilk olarak Kasım 2002'de kullanıma sunulmuştur. DSpace 7.x DSpace yazılımı tarihindeki en kapsamlı sürümdür. Bu sürüm bilinen "kullanıma hazır" özellikleri korurken ve çok sayıda da yenilikler ile birlikte araştırma performans sistemi özellikleri de sunmaktadır:

• DSpace 7, Standart DSpace Yazılımı veya Araştırma Performans Modülleri özelliği ile kullanılabilir. Araştırma Performans Modülleri sayesinde arşiv Araştırma Performans Sistemi özelliklerine kavuşmuş olur.
• Genel Özellikler:
• Açık bilimi ve açık erişimi destekler.
• Sıralama (ranking) sistemlerinde kurumun sıralamasına katkı sağlar.
• Uluslararası standartlara uygundur ve birlikte çalışabilirlik özelliklerini destekler.
• OAI-PMH standartlarına uygundur.
• Harmanlama sistemlerine düzenli veri sağlar.
• Verilere uzun dönemli koruma ve erişim sağlar.
• Farklı platformlara veri giriş yükünü ortadan kaldırır.
• Farklı sistemlerden otomatik veri alır ve onlara veri sağlar.
• İleri düzey analiz yeteneklerine sahiptir.
• Sunucu ve Yazılım Güvenliği: DSpace 7 ve DSpace 7’nin ihtiyaç duyduğu üçüncü parti yazılımlar (Java JDK, Apache Maven, Apache Ant, PostgreSQL, Apache Solr, Tomcat, NGINX, Node.js, Yarn, PM2) ile güvenli ortam sağlar. DSpace 7 için üçüncü parti yazılımlar ayrı ayrı kurulup yönetilebilmektedir. Bu yönüyle esnek bir yapı sunmakta ve DSpace 7 ve ilgili yazılımların kombinasyonu Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi (USOM) zafiyet testlerinde başarılı bir şekilde geçmektedir. 
• Kullanıcı Dostu Yeni Arayüz: Kullanıcı arayüzü SEO (Arama Motoru Optimizasyonu) destekli Angular üzerine inşa edilmiş Javascript tabanlı alt yapıya sahiptir. Bu yeni arayüz HTML ve CSS (Sass) ve Bootstrap aracılığıyla özelleştirilebilmektedir. 
• Arayüz Gelişmeleri: Önceki sürümlerde JSP ve XML olmak üzere iki arayüz bulunmaktaydı. İki farklı arayüz bakım, geliştirme, uygulamada farklı sorunların ortaya çıkmasına neden oluyordu. DSpace 7 sürümünde Angular teknolojisi ile iki farklı arayüzdeki özellikler fonksiyonel ve kullanıcı dostu bir arayüzde toplandı.
• Analiz / Raporlama:  Sitemdeki varsayılan filtreler ve ihtiyaca göre eklenecek filtreler ile sistem içindeki veriler üzerinde ileri düzey analizlere izin verir.
• Gelişmiş Arama Kutusu: DSpace ana sayfasında ve başlık kısmında konumlandırılmıştır. Arama sonuçları sayfasında, genişletilebilir ve aranabilir filtreler ve isteğe bağlı küçük resim tabanlı sonuçlar sunulmaktadır.
• Yeni Kayıtların Yönetimi için DSpace’im Arayüzü: DSpace’im, yeni kayıtlar için sürükle ve bırak alanı içerir. Üzerinde çalışılmak istenen kaydı bulmak, iş akışı görevlerini veya işlemi devam eden kayıtları kolayca aramanıza imkan verir. 
• Dış Kaynaklardan Veri Aktarımı: Kayıtlar Scopus, Crossref, arXiv gibi kaynaklardan seçilerek sisteme aktarılabilir.
• Toplu Kayıt Aktarımı: WoS, Scopus, PubMed, TR-Dizin, YÖK Ulusal Tez Merkezi kaynaklarından veri aktarımı. 
• Yapılandırılabilir Gönderici Arayüzü: Tek sayfalık, yapılandırılabilir, sürükle ve bırak gönderi formu içerir. Bu form kuruma ve yayın türüne göre yapılandırılabilir.
• Dinamik Kullanıcı Arayüzü Çevirileri: DSpace çoklu dil desteğine sahiptir. Başlık kısmında dil seçim ikonuna tıklaarak arayüzü mevcut 28 dilden biri ile kullanabileceği gibi sistemde olmayan dil seçeneği de çevrilerek eklenebilmektedir.
• Yönetici Kontrol Çubuğu: Yönetici olarak oturum açılınca kenar çubuğu aktif olur. Bu çubuktaki araçlar ile bölüm ve koleksiyonlar, öğeler, kullanıcılar, gruplar, üstveriler, yayınlanmış kayıtlar yönetebilir.
• Yenilenmiş RETS API Özelliği: REST API özelliği ile DSpace başka sistemler ile birbirine entegre edilebilmektedir. Bu özerliği ile farklı uygulamalar ile arasında entegrasyon, etkileşim ve veri alışverişi yapabilmektedir.
• Geliştirilmiş GDPR Doğrulaması: Kimliği doğrulanmış tüm kullanıcıların okuması ve kabul etmesi için Kullanıcı Sözleşmesi (GDPR - Genel Veri Koruma Yönetmeliği) giriş yapan kullanıcıya gösterilir ve kabul ettikten sonra bir daha gösterilmez. Ayrıca siteye ilk erişirken bir çerez tercihi penceresi görünür. Kullanıcılara, kişisel verilerinin nasıl kullanıldığı açıklanır.
• Kullanıcı Hesapları: Kullanıcı hesapları, geçmişte içerik göndermiş olsalar bile silinebilir.
• Literatür Arşivleri Desteği: OAI-PMH sayfasındaki Literatür Arşivleri için OpenAIREv4 desteği sunmaktadır.
• Güvenlik: Sisteme giriş, LDAP gibi kontrol mekanizmalarının yanı sıra kullanıcı adı ve şifresi ile sağlanır. Bot saldırılarına karşı Google reCAPTHCA entegrasyonu kullanılabilir. Yeni kullanıcıların kaydı IP, alan adı kısıtlaması gibi çeşitli seçeneklerle sınırlanabilir. Sisteme yüklenen tam metinler şifrelenerek depolanır.  
• Google Akademik Arama Motoru Optimizasyonu: Google Akademik ekibi tarafından test edilip onaylanan DSpace, ihtiyaç duyulan tüm SEO özelliklerini içerir. Ör. robots.txt, site haritaları ve Google Akademik alıntı etiketleri.
• Video/Görüntü İçeriği Akışı: Etkinleştirilmesi halinde, DSpace artık gömülü bir görüntüleyici kullanarak videoları oynatabilir.
• Temel Kullanım İstatistikleri: DSpace ana sayfasının üst kısmındaki "İstatistikler" bağlantısı sitemin tamamı, bölümler, koleksiyonlar veya Öğeler için istatistikler sunar.
• Google Analytics Entegrasyonu: Google Analytics’te oluşturulan hesap üzerinden sistemle ilgili ihtiyaç duyulan veriler Google Analytics özellikleri ile izlenebilir.

DSpace 7: Basit ve Gelişmiş Arama Özellikleri

DSpace 7’de Basit ve Gelişmiş Arama özellikleri kullanılarak içerikte arama/analiz yapılır. Aramalar  “AND”, “OR”, ve “NOT” Boolean operatörleri ile gerçekleştirilir. Ayrıca belirli alanlarda da bu operatörler detaylı arama için de kullanılır.

·         Basit Arama: risk yönetimi anahtar kelimeleri ile yapılan arama sonucunda bu iki kelimeyi içeren kayıtlar listeler. Bu sonuç, "AND" Boolean operatörü ile yapılan aramaya eşdeğerdir.

·         Boolean Arama Seçenekleri:

o   risk AND yönetimi şeklindeki arama, her iki kelimeyi içeren kaynakları listeler.

o   risk OR yönetimi şeklindeki arama, bu kelimelerden herhangi birinin bulunduğu kaynakları listeler.

o   risk NOT yönetimi şeklindeki arama, risk içeren ancak yönetimi içermeyen kaynakları listeler. 

·         Kalıp Arama (Kelime Öbeği Arama): Çift tırnak işaretleri içinde "risk yönetimi" şeklindeki arama, bu terimleri yazıldığı şekliyle içeren kayıtları listeler (büyük küçük duyarlılığı yoktur).

·         Belirli Alanlarda Arama:

o   dc.title:risk araması yalnızca dc.title alanında risk kelimesini içeren sonuçları listeler.

o   dc.title:risk AND dc.description.abstract:kredi araması yalnızca dc.title alanında risk ve dc.description.abstract alanında kredi değerinin geçtiği sonuçları listeler.

o   dc.subject:fin* araması yalnızca bir (veya daha fazla) dc.subject alanında fin ile başlayan kayıtları listeler. (Ör.: finans, finansal, finance, financial). 

·         Joker Karakter Araması:

o   risk yön* araması, risk kelimesi ve yön ile başlayan herhangi bir kelimeyi içeren kayıtları listeler.

o   dc.description.abstract:* araması, dc.description.abstract üst veri alanında herhangi bir veri/değer içeren kayıtları listeler. 

·         Tarih Aralığı Arama:

o   dc.date.issued:[1999 TO 2003] araması, dc.date.issued alanında 1999 ile 2003 (dahil) arasında tarih içeren kayıtları listeler.

o   dc.date.issued:[2010 TO *] aranması, dc.date.issued alanında 2010'dan sonra tarih içeren kayıtları listeler.

        İçeriği Boş Alan İçeren Kayıtları Bulma:

o   *:* NOT dc.type:* araması, dc.type alanında içeriği boş olan kayıtları listeler.   

·         Özel Karakterler: Bazı karakterlerin aramalarda özel anlamı vardır. Ör.: İki nokta üst üste (:), yıldız işareti (*), Boolean operatörleri AND, OR, NOT, vb. Bu karakterleri tam olarak aramanız gerekiyorsa, bunların çift tırnak içine alınması gerekir.

o   "risk:yönetimi" şeklindeki bir yazım tam olarak aranır. Çünkü iki nokta üst üste çift tırnak içindedir.

·         Aramalarda Kullanılan Hassaslaştırma (refine) Terimleri:

o   Contains

o   Equals

o   ID

o   Not Contains

o   Not Equals

o   Not ID

DSpace, tüm Solr arama sözdizimi seçeneklerini destekler, çünkü DSpace'deki tüm aramalar doğrudan Solr'a gönderilir. Daha fazla örnek için "Specifying Terms for the Standard Query Parser" başlıklı Solr dokümanına bakılabilir.

Apache Tomcat Web Aracı İçin Dizin Listelemeyi Devre Dışı Bırakma

Paylaşım Özeti
Aşağıdaki talimatlar Apache Tomcat içeriğinde (Sanal Dizin) Dizin Listelemenin (Dizin Tarama) nasıl devre dışı bırakılacağını tarif eder.

Prosedür
Apache Tomcat kurulduğunda dizin listeleme varsayılan olarak etkindir. Bu yararlı bir hata ayıklama aracı olabilir, ancak web hizmeti verirken bu listelemenin kapatılması gerekir.

Not:
Apache Tomcat, Microsoft Internet Information Services (IIS) uygulamasında olduğu gibi Dizin Tarama yerine Dizin Listeleme terimini, Sanal Dizin yerine Bağlam terimini kullanır.

Yöntem 1
Bir index.html yönlendirme dosyası oluşturun ve bu index.html dosyasını docBase klasörüne koyun, bu da dizinin görünmesini engeller.

Örnek: index.html
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
  <head>
    <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=UTF-8"/>
    <title>DSpace@İHÜ: İbn Haldun Üniversitesi Kurumsal Akademik Arşiv Sistemi</title>
  </head>
  <body onload="document.location='http://openaccess.ihu.edu.tr/xmlui';">
  </body>
</html>

Yöntem 2
Seçeneği kapatmak için global web.xml dosyasını düzenleyin.

Uyarı:
Tomcat web.xml dosyası uygulama için globaldir; yani buradaki herhangi bir değişiklik, söz konusu Tomcat örneği tarafından dağıtılan TÜM Web uygulamalarını etkileyecektir. Belirli uygulamalar için kapatıp diğerleri için kapatmamak gibi daha ayrıntılı bir kontrol isteniyorsa, index.html dosyası oluşturmanın yöntemi uygulamalara göre olmalıdır.

Tomcat web uygulamasında söz konusu Dizin Listesinin parametresi, dizin listelerini varsayılan olarak oluşturan sunucu uygulamasının web.xml içeriğindedir. Varsayılan web.xml dosyası ise Tomcat conf dizini altındadır.

• Tomcat webapps altındaki  web.xml dosyasını vi, nano, notepad gibi bir metin düzenleyiciyle düzenleyebilirsiniz.

<CATALINA_HOME>\conf\web.xml

• Aşağıdaki etiketi arayın:

Kod:

<init-param>
  <param-name>listeler</param-name>
  <param-value>true</param-value>
</init-param>

3. init-param adlı listelerle ilişkili param değerini true yerine false olrak düzenleyin. Yeni etiket aşağıdaki gibi olmalıdır:

Kod:

<init-param>
  <param-name>listeler</param-name>
  <param-value>false</param-value>
</init-param>

4. Tomcat'i yeniden başlatın.

Debian ve Ubuntu'da Sürüm / Versiyon Görüntüleme

Debian veya Ubuntu işletim sisteminin sürümünü öğrenmek için terminal ekranından aşağıdaki komutları kullanabilirsiniz:

• cat /etc/issue

veya

• lsb_release -a

 Resmî Gazete'nin 6 Mart 2018 Tarihli ve 30352 Sayısında 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa  aşağıdaki madde eklenmiştir.

 “EK MADDE 40- Lisansüstü tezler yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından gizlilik kararı alınmadıkça, bilime katkı sağlamak amacıyla Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi tarafından elektronik ortamda erişime açılır.” (https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180306-11.htm)

Kapalılık kararı genelde 6 ay en fazla 12 ay olacak şekilde enstitüler tarafından alınmaktadır. Karardan sonra her koşulda tezler açık erişim olmak zorundadır. YÖK'de açık olan bir tezin kurumun Akademik Arşivinden kaldırılması talebi mevzuata ve bilim etiğine uygun bir talep değildir. İlgili yazarlar kopyala/yapıştır makale yerine tezlerini baz alarak daha özgün çalışmalar oluşturmakla ve dipnotunda bunu belirtmekle mükelleftir. Bu talepler kopyala / yapıştır makalelere kurumu ve sizleri de dahil etmek anlamına gelir. Sizin yaptığınız uygulama kapalılık kararı süresinde olmadığı sürece mevzuata uygundur. 

Kaldırılması istenen tez içeriği sizden kaldırılsa bile Ulusal tez merkezinde açık haldedir. Mevzuata uygun olmayan bu talebi sizin yapmanzın da bir anlamı zaten olamaz. Öte yandan Turnitin benzerlik oranı tezlerin DSpace sisteminden kaldırılması halinde bile değişmeyecektir. Çünkü bu içerikler Turnitin sisteminde ve benzer sistmelerde zaten depolanmıştır.

Linux Debain'da Listeleme (ll) Komutu Çalıştırma

Debain terminal ekranında ll komutu kullanımı / düzenleme:

nano ~/.bashrc

    komutu ile dosyayı açınız.

alias ll='ls $LS_OPTIONS -l'

    satırının başındaki # kapatma etiketini kaldırarak kaydediniz. Dosyadan çıkınız.

source ~/.bashrc

    komutu ile bashrc dosyasını yeniden başlatınız.

PuTTY Oturumlarının yeni bir PuTTY yazılımına aktarımı

• Windows terminal ekranında (CMD) aşağıdaki komutu girin.
• regedit /e "%USERPROFILE%\Desktop\putty.reg" HKEY_CURRENT_USER\Software\SimonTatham
• Komutu çalıştırınca Desktop'ta putty.reg adlı bir dosya oluşur.
• putty.reg dosyasını import edeceğiniz bilgisayara kopyalayın.
• putty.exe'nin kapalı olduğundan emin olun.
• Aktarım için çift tıklayın ve onaylayın.